Trách nhiệm của chủ quản mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử đối với hoạt động mua bán hàng hóa giả mạo

Abstract

Luận văn nghiên cứu trách nhiệm của chủ quản mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử đối với hành vi mua bán hàng hóa giả mạo trên môi trường số, trong bối cảnh giao dịch qua mạng xã hội phát triển mạnh nhưng kéo theo hàng giả lan rộng, khó kiểm soát và gây thiệt hại cho người tiêu dùng, doanh nghiệp và trật tự thị trường. Trên cơ sở đó, luận văn làm rõ nền tảng lý luận về trách nhiệm, phân tích thực trạng pháp luật Việt Nam (nhấn mạnh các điểm mới của Luật Thương mại điện tử 2025), đồng thời tham chiếu kinh nghiệm của Liên minh châu Âu và Trung Quốc để đề xuất kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi. Nội dung luận văn gồm ba chương. Chương 1 hệ thống hóa khái niệm hàng hóa giả mạo, đặc điểm nhận diện và các đặc trưng của mạng xã hội khi tham gia thương mại điện tử, từ đó xác định nội hàm trách nhiệm của chủ quản mạng xã hội đối với hành vi mua bán hàng hóa giả mạo. Chương 2 phân tích thực tiễn mua bán hàng hóa giả mạo trên mạng xã hội ở Việt Nam và khung pháp luật điều chỉnh theo hai giai đoạn: trước Luật Thương mại điện tử 2025 (còn khoảng trống, kẽ hở) và sau khi luật ban hành (bổ sung tiêu chí nhận diện và các nghĩa vụ như quản lý tài khoản bán hàng, kiểm soát nội dung, quản lý livestream, kiểm duyệt quảng cáo, lưu trữ dữ liệu và phối hợp cung cấp thông tin), đồng thời chỉ ra những thách thức khi thực thi. Chương 3 so sánh với Liên minh châu Âu và Trung Quốc về cơ chế kiểm soát nội dung, bảo đảm dữ liệu - chứng cứ và ngăn chặn hành vi lẩn tránh. Trên cơ sở đó, chương 3 rút ra bài học phù hợp với điều kiện Việt Nam và đưa ra kiến nghị theo hai hướng: hoàn thiện pháp luật (làm rõ cơ chế xử lý nội dung vi phạm, tăng tính khả thi của nghĩa vụ nền tảng, bổ sung các quy định về trách nhiệm khi không tuân thủ nghĩa vụ, hướng dẫn cụ thể về xác thực danh tính và lưu trữ dữ liệu) và tăng cường thực thi (thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành và với doanh nghiệp nền tảng, ứng dụng công nghệ giám sát nội dung và phát trực tiếp, nâng cao năng lực lực lượng chuyên trách, đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức).