Vai trò của thể chế quản lý nhà nước trong việc thu hẹp kinh tế ngầm: Hàm ý chính sách cho phát triển bền vững

Abstract

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế sâu rộng, phát triển bền vững đã trở thành mục tiêu trung tâm trong chiến lược phát triển của nhiều quốc gia. Tuy nhiên, tiến trình này đang đối mặt với nhiều thách thức mang tính cấu trúc, trong đó sự tồn tại và mở rộng của khu vực kinh tế ngầm là một trong những vấn đề đáng chú ý. Kinh tế ngầm bao gồm các hoạt động sản xuất và kinh doanh hợp pháp nhưng bị cố ý che giấu khỏi cơ quan quản lý nhà nước nhằm tránh nghĩa vụ thuế, các quy định pháp lý hoặc các nghĩa vụ an sinh xã hội. Mặc dù trong ngắn hạn khu vực này có thể tạo ra cơ hội sinh kế cho một bộ phận dân cư, song về dài hạn nó có thể làm suy giảm năng lực tài khóa của nhà nước, gây méo mó môi trường cạnh tranh và cản trở tiến trình phát triển bền vững. Bài viết này tập trung phân tích vai trò của thể chế quản lý nhà nước trong việc thu hẹp quy mô kinh tế ngầm và thúc đẩy phát triển bền vững. Trên cơ sở vận dụng Lý thuyết Thể chế của de Soto (2000), kết hợp với các cách tiếp cận của Lý thuyết Hàng hóa công, Lý thuyết Bẫy nghèo và Lý thuyết “Bi kịch của tài nguyên chung”, nghiên cứu xây dựng khung phân tích nhằm làm rõ mối quan hệ giữa chất lượng thể chế, hiệu lực quản lý nhà nước và sự tồn tại của khu vực kinh tế ngầm. Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là phân tích định tính thông qua tổng quan tài liệu có hệ thống và tổng hợp các bằng chứng thực nghiệm từ các nghiên cứu quốc tế liên quan đến kinh tế ngầm và phát triển bền vững. Kết quả phân tích cho thấy kinh tế ngầm có thể tạo ra những tác động tiêu cực đáng kể đối với cả ba trụ cột của phát triển bền vững. Cụ thể, khu vực kinh tế ngầm làm xói mòn nguồn thu ngân sách, làm suy giảm khả năng cung cấp hàng hóa công của nhà nước, gia tăng bất bình đẳng xã hội và khuyến khích các hoạt động sản xuất gây ô nhiễm do né tránh các quy định môi trường. Từ các lập luận lý thuyết và bằng chứng nghiên cứu, bài viết đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và từng bước thu hẹp khu vực kinh tế ngầm. Các giải pháp trọng tâm bao gồm cải cách thủ tục hành chính nhằm giảm chi phí gia nhập khu vực chính thức, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý tài khóa và thuế, cũng như phát triển các cơ chế an sinh xã hội bao trùm để khuyến khích người lao động và doanh nghiệp tham gia vào khu vực kinh tế chính thức. Những cải cách này có ý nghĩa quan trọng trong việc chuyển hóa các nguồn lực kinh tế tiềm ẩn thành động lực cho tăng trưởng và phát triển bền vững.