Tác động của trí tuệ nhân tạo đến hành vi nghề nghiệp của nguồn nhân lực trong các công ty đa quốc gia: Nghiên cứu nhận thức của người lao động tại TP.HCM

Abstract

Trong bối cảnh Công nghiệp 5.0, sự phát triển công nghệ số dần trở nên phổ biến trong các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay. AI được xem là một loai công nghệ đang phát triển tốt nhất trong thời đại hiện nay. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm khám phá cơ chế tác động của việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản trị nguồn nhân lực đến hành vi nghề nghiệp chủ động của nhân viên tại các công ty đa quốc gia (MNCs) trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh. Dựa trên nền tảng thuyết Nhu cầu Công Việc – Nguồn lực (JD-R), tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu tập trung vào vai trò trung gian của nhận thức (nhận thức thách thức và nhận thức cản trở) cùng với vai trò điều tiết của nhu cầu lao động cấp doanh nghiệp. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ 280 nhân viên đang làm việc tại các MNCs và được phân tích thông qua mô hình cấu trúc tuyến tính (PLS-SEM). Kết quả thực nghiệm mang lại những phát hiện quan trọng: (1) Việc ứng dụng AI tạo ra tác động kép lên tâm lý người lao động, vừa kích hoạt động lực phát triển (thách thức), vừa gây ra áp lực tâm lý (cản trở) (2) Đáng chú ý, nghiên cứu chỉ ra rằng nhận thức cản trở không làm suy giảm sự chủ động mà ngược lại, đóng vai trò như một "động lực" thúc đẩy nhân viên chủ động cải thiện năng lực để thích nghi với sự thay đổi của công nghệ; (3) Vai trò điều tiết của nhu cầu lao động chỉ có ý nghĩa đối với nhận thức thách thức, trong khi đối với nhận thức cản trở, các biện pháp từ phía doanh nghiệp chưa cho thấy sự can thiệp hiệu quả do rào cản tâm lý quá lớn của nhân viên. Từ những kết quả này, nghiên cứu đề xuất các hàm ý quản trị thiết thực giúp doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số, đồng thời chỉ ra những khoảng trống nghiên cứu về yếu tố thời gian và bối cảnh ngành nghề cho các công trình tiếp theo.