Thuế thu nhập cá nhân từ tiền lương, tiền công trong bảo đảm công bằng xã hội ở Việt Nam

Abstract

Thuế TNCN từ tiền lương, tiền công là một sắc thuế có vai trò quan trọng trong điều tiết thu nhập, thực hiện phân phối và tái phân phối, đồng thời góp phần bảo đảm công bằng xã hội trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Trong bối cảnh thu nhập, mức sống và chi phí sinh hoạt của người dân có nhiều thay đổi, cùng với quá trình cải cách chính sách và chuyển đổi số trong quản lý thuế, việc nghiên cứu sắc thuế này dưới góc độ bảo đảm công bằng xã hội có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Luận văn nhằm phân tích thuế TNCN từ tiền lương, tiền công trong bảo đảm công bằng xã hội ở Việt Nam, làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng chính sách và tổ chức thực hiện, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện. Khoảng trống nghiên cứu được xác định là sự thiếu vắng những công trình chuyên biệt xem xét thuế TNCN từ tiền lương, tiền công trong mối quan hệ thống nhất giữa thiết kế chính sách, tổ chức thực hiện và mức độ bảo đảm công bằng xã hội. Luận văn sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp cụ thể như phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa tài liệu, phân tích chính sách, phân tích thể chế, thống kê mô tả, so sánh số liệu thứ cấp và mô phỏng nghĩa vụ thuế đối với một số mức thu nhập và hoàn cảnh gia đình điển hình. Kết quả nghiên cứu cho thấy thuế TNCN từ tiền lương, tiền công ở Việt Nam đã có nền tảng nhất định để thực hiện công bằng xã hội, thể hiện qua cấu trúc lũy tiến của biểu thuế và cơ chế giảm trừ gia cảnh. Tuy nhiên, mức độ bảo đảm công bằng theo chiều dọc, chiều ngang và công bằng cảm nhận mới chủ yếu đạt ở mức tương đối, do còn tồn tại những hạn chế về mức giảm trừ gia cảnh, biểu thuế, khả năng tiếp cận thủ tục, chi phí tuân thủ và tính minh bạch trong thực thi. Từ đó, luận văn đề xuất ba nhóm giải pháp gồm hoàn thiện chính sách thuế, hoàn thiện tổ chức thực hiện và thủ tục hành chính thuế, và nâng cao minh bạch, khả năng tiếp cận và công bằng cảm nhận của người nộp thuế. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa tham khảo đối với cơ quan hoạch định chính sách, cơ quan quản lý thuế và các nghiên cứu tiếp theo về thuế và công bằng xã hội ở Việt Nam.