Pháp luật về hình thức đối tác công tư (PPP) và thực tiễn áp dụng trong lĩnh vực giao thông đường bộ ở Việt Nam

Abstract

Mô hình hợp tác công – tư (Public–Private Partnership – PPP) thực tiễn trong thời gian qua đã đạt được những kết quả nhất định trong việc thu hút nguồn vốn, kinh nghiệm quản lý và năng lực thực hiện dự án từ khu vực tư nhân cho phát triển kết cấu hạ tầng Việt Nam. Nghiên cứu này tập trung phân tích vai trò, thực trạng áp dụng và những yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý đối với mô hình PPP trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng ngày càng gia tăng nhưng nguồn lực ngân sách nhà nước còn hạn chế. Tuy nhiên, quá trình triển khai một số dự án BOT cũng bộc lộ những hạn chế liên quan đến tính minh bạch, cơ chế quản lý, phương thức chia sẻ lợi ích và phân bổ rủi ro, ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư và niềm tin đối với mô hình PPP. Mặc dù thực tiễn còn tồn tại những bất cập, PPP vẫn là phương thức quan trọng trong phát triển kết cấu hạ tầng góp phần huy động nguồn lực tư nhân về tài chính, kinh nghiệm quản lý và năng lực thực hiện dự án. Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới, năm 1990 đến nay, Việt Nam đã có 82 dự án PPP hoàn tất giai đoạn khóa sổ tài chính với tổng mức đầu tư khoảng 11,5 tỷ đô la Mỹ, cho thấy vai trò vai trò đáng kể của mô hình này trong đáp ứng nhu cầu phát triển hạ tầng. Trên cơ sở đó, tác giả nghiên cứu tập trung phân tích ưu và nhược điểm của mô hình PPP đặc biệt là phân tích cơ chế phân bổ rủi ro giữa Nhà nước và nhà đầu tư tư nhân trong các dự án kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ. Kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước cho thấy việc phân bổ rủi ro hợp lý, phù hợp với năng lực kiểm soát của từng bên là yếu tố quyết định tính khả thi, hiệu quả và tính bền vững của dự án PPP. Tác giả nghiên cứu đồng thời phân tích bản chất, đặc điểm của mô hình PPP, tham khảo kinh nghiệm áp dụng tại một số quốc gia và đánh giá thực tiễn triển khai tại Việt Nam nhằm xác định những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Trọng tâm là làm rõ mối quan hệ giữa quy định pháp lý, cơ chế phân bổ rủi ro trong hợp đồng và hiệu quả vận hành dự án. Từ kết quả phân tích, nghiên cứu tác giả đề xuất các định hướng hoàn thiện cơ chế PPP theo hướng bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và nhà đầu tư, nâng cao tính minh bạch, tăng cường trách nhiệm của các chủ thể tham gia và xây dựng cơ chế phân bổ rủi ro phù hợp, góp phần thúc đẩy phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ tại Việt Nam.