Nghiên cứu đo lường những yếu tố tác động đến nhận thức hành vi mua hàng hoảng loạn trong thời kỳ khủng hoảng dịch bệnh tại Thành phố Hồ Chí Minh

Abstract

Cuộc khủng hoảng do dịch bệnh COVID vừa qua được cho là có liên quan đến hành vi mua dự trữ, hay mua hoảng loạn, xuất hiện tại nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Thực trạng này làm cho nhu cầu mua nhu yếu phẩm tăng vọt, khiến vật giá leo thang khó kiểm soát, đẩy người dân, đặc biệt là nhóm người yếu thế trong xã hội, vào cảnh gánh chịu hậu quả nặng nề do không tiếp cận được nguồn cung nhu yếu phẩm. Đề tài nghiên cứu này được thực hiện nhằm mục đích tìm hiểu các yếu tố tác động tới nhận thức hành vi mua hàng dự trữ của người tiêu dùng trong cơn hoảng loạn khi dịch bệnh bùng phát. Các lý thuyết BIS, lý thuyết phản ứng, lý thuyết kỳ vọng của sự sợ hãi được kết hợp để xây dựng mô hình cấu trúc tuyến tính. Phương pháp định tính và định lượng được sử dụng kết hợp. Dữ liệu sơ cấp được thu thập từ 234 người tiêu dùng đã từng mua hàng dự trữ trong thời kỳ COVID tại TP.HCM, sau đó được xử lý bằng phần mềm SPSS 25 và SmartPLS 3. Kết quả chỉ ra rằng các tác nhân gồm nhận thức sự khan hiếm, nhận thức sự nghiêm trọng, niềm tin xã hội, nhận thức sự thiếu kiểm soát có ảnh hưởng đáng kể đến sự lo lắng của người tiêu dùng và do đó kích động hành vi mua hoảng loạn của họ. Về mặt lý thuyết, mô hình nghiên cứu là một sự kết hợp mới giữa các tác nhân, góp phần làm phong phú thêm cho sự hiểu biết về hành vi mua hoảng loạn. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu đề xuất một số gợi ý phù hợp trong việc điều tiết tâm lý hành vi của người mua khi xảy ra khủng hoảng, qua đó hạn chế nguy cơ lũng đoạn thị trường cũng như tình trạng mất cân bằng chuỗi cung ứng.