Ứng dụng kỹ thuật phân cụm thứ bậc để phân loại các quốc gia Châu Á theo tiến trình hoàn thành mục tiêu phát triển bền vững giai đoạn 2021 – 2025

Abstract

Nghiên cứu này phân tích tiến trình thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của 35 quốc gia châu Á trong giai đoạn 2021 – 2025 bằng cách áp dụng phương pháp phân cụm thứ bậc. Dựa trên dữ liệu thứ cấp từ các cơ sở dữ liệu quốc tế uy tín, các chỉ số SDGs được tổng hợp và phân loại theo bốn trụ cột chính của phát triển bền vững gồm kinh tế, xã hội, môi trường và thể chế. Phương pháp phân cụm thứ bậc với thủ tục Ward’s được sử dụng làm phương pháp phân tích chính, đồng thời kết quả được so sánh với phương pháp K-means nhằm đánh giá mức độ phù hợp và khả năng diễn giải của từng phương pháp. Kết quả nghiên cứu cho thấy các quốc gia châu Á có sự phân hóa rõ rệt về tiến trình thực hiện SDGs, phản ánh sự khác biệt về trình độ phát triển, năng lực thể chế và mức độ chịu tác động từ các cú sốc toàn cầu trong giai đoạn hậu COVID-19. Phân cụm thứ bậc với thủ tục Ward’s hình thành cấu trúc nhóm hợp lý và ổn định hơn, đồng thời cho phép quan sát các dịch chuyển có ý nghĩa của các quốc gia qua các cụm theo thời gian. Ngược lại, phương pháp K-means có xu hướng làm mờ ranh giới giữa các nhóm phát triển, hạn chế khả năng phản ánh động thái SDGs trong bối cảnh biến động. Phân tích động thái cho thấy giai đoạn 2021–2022 là thời kỳ gián đoạn tiến trình SDGs tại nhiều quốc gia do tác động kéo dài của đại dịch, trong khi từ năm 2023 trở đi xuất hiện sự phục hồi không đồng đều giữa các trụ cột. Trường hợp Việt Nam được phân tích như một ví dụ minh họa, cho thấy quỹ đạo phát triển tương đối ổn định trong nhóm các quốc gia thu nhập trung bình, song vẫn đối mặt với những thách thức về cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bền vững môi trường. Nghiên cứu đóng góp một cách tiếp cận định lượng bổ sung cho việc giám sát và so sánh tiến trình SDGs ở khu vực châu Á, đồng thời gợi mở khả năng sử dụng các kỹ thuật phân cụm như một công cụ hỗ trợ phân tích chính sách và nghiên cứu phát triển bền vững trong tương lai.