Tác động của bất bình đẳng thu nhập đến mức độ phát thải carbon ở Việt Nam

Abstract

Sau hơn bốn thập kỷ thực hiện công cuộc Đổi mới toàn diện, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng về tăng trưởng kinh tế và cải thiện đáng kể phúc lợi xã hội. Tuy nhiên, các bằng chứng thực nghiệm cho thấy phát thải CO₂ trong nước có xu hướng gia tăng ngày càng phức tạp và khó dự báo, trở thành một trong những thách thức lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững. Phần lớn các nghiên cứu và thảo luận chính sách hiện nay chủ yếu tiếp cận vấn đề gia tăng phát thải carbon từ góc độ hoạt động của con người hoặc những biến đổi môi trường mang tính khách quan, trong khi các phân tích toàn diện về khía cạnh kinh tế – xã hội, đặc biệt là mối quan hệ giữa bất bình đẳng thu nhập và phát thải carbon, vẫn còn hạn chế trong bối cảnh tại Việt Nam. Nghiên cứu này nhằm lấp đầy khoảng trống đó thông qua việc áp dụng khuôn khổ phân tích dựa trên giả thuyết đường cong Kuznets dạng chữ U ngược và các lý thuyết liên quan đến bất bình đẳng thu nhập và phát thải carbon, có tham chiếu đến nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, để làm rõ mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế, bất bình đẳng thu nhập và phát thải carbon. Về mặt định lượng, nghiên cứu sử dụng mô hình STIRPAT với bộ dữ liệu thứ cấp cấp tỉnh trong giai đoạn 2018–2024 và áp dụng phương pháp ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS). Kết quả cho thấy bất bình đẳng thu nhập tác động đến phát thải CO₂ theo hướng phi tuyến tính; yếu tố dân số có tác động đồng thời tuyến tính và phi tuyến; trong khi tăng trưởng kinh tế và phát triển công nghiệp có ảnh hưởng mạnh mẽ đến mức phát thải CO2. Nghiên cứu đồng thời đưa ra các hàm ý chính sách nhằm giải quyết mối quan hệ giữa bất bình đẳng thu nhập và phát thải carbon trong tiến trình phát triển bền vững.