Thực hiện nghĩa vụ thanh toán giữa chủ đầu tư và tổng thầu trong lĩnh vực thi công nội thất – thực tiễn tại Công ty Thiết kế thi công nội thất An Miên Interior

Abstract

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thị trường xây dựng và thiết kế nội thất, các tranh chấp liên quan đến việc thực hiện nghĩa vụ thanh toán giữa chủ đầu tư và tổng thầu ngày càng gia tăng cả về số lượng và tính chất phức tạp. Đặc biệt, hoạt động thi công nội thất có nhiều đặc thù như thường xuyên phát sinh thay đổi thiết kế, phát sinh khối lượng công việc ngoài hợp đồng, nghiệm thu theo từng giai đoạn và thực hiện nghĩa vụ bảo hành sau khi bàn giao công trình. Những đặc điểm này làm cho quá trình thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia hợp đồng. Mặc dù pháp luật Việt Nam đã có hệ thống quy định điều chỉnh nghĩa vụ thanh toán trong hợp đồng thông qua Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Thương mại năm 2005, Luật Xây dựng và các văn bản hướng dẫn thi hành, song trên thực tế vẫn còn tồn tại nhiều khoảng trống pháp lý và bất cập trong quá trình áp dụng. Các quy định hiện hành chưa có cơ chế bảo đảm thanh toán hiệu quả đối với chủ đầu tư; chưa quy định về cơ chế nghiệm thu mặc nhiên khi công trình đã được đưa vào sử dụng; chưa có cơ chế bảo vệ phù hợp đối với nhà thầu khi đã xuất hóa đơn nhưng chưa thu được tiền; đồng thời còn thiếu hướng dẫn cụ thể về giá trị pháp lý của chứng cứ điện tử trong quá trình thực hiện các công việc phát sinh ngoài hợp đồng. Trên cơ sở đó, đề án lựa chọn nghiên cứu đề tài “Thực hiện nghĩa vụ thanh toán giữa chủ đầu tư và tổng thầu trong lĩnh vực thi công nội thất - Thực tiễn tại Công ty Thiết kế Thi công Nội thất An Miên Interior” nhằm phân tích các quy định pháp luật hiện hành, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật tại doanh nghiệp và chỉ ra những hạn chế còn tồn tại trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Đề án sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu gồm phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp nghiên cứu tình huống, phương pháp thống kê và phương pháp tổng hợp nhằm làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến nghĩa vụ thanh toán trong hợp đồng thi công nội thất. Kết quả nghiên cứu cho thấy các tranh chấp thanh toán trong lĩnh vực thi công nội thất chủ yếu phát sinh từ bốn nhóm vấn đề, bao gồm: chậm thanh toán sau khi công trình hoặc hạng mục công trình đã được nghiệm thu; tranh chấp về thanh toán đối với khối lượng công việc phát sinh ngoài hợp đồng; trường hợp công trình đã được bàn giao và đưa vào sử dụng nhưng chủ đầu tư vẫn trì hoãn việc thanh toán; và việc chậm hoàn trả khoản tiền bảo hành sau khi nhà thầu đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ bảo hành theo hợp đồng. Thực tiễn áp dụng tại Công ty Thiết kế Thi công Nội thất An Miên Interior cho thấy các quy định pháp luật hiện hành vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu bảo vệ quyền lợi của tổng thầu trong các trường hợp trên. Từ những kết quả nghiên cứu, đề án đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện việc áp dụng pháp luật trong hoạt động thi công nội thất thông qua việc chuẩn hóa điều khoản thanh toán, điều khoản nghiệm thu, điều khoản về công việc phát sinh ngoài hợp đồng và tăng cường quản lý hồ sơ, chứng cứ trong quá trình thực hiện hợp đồng. Đồng thời, đề án kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng nghiên cứu bổ sung cơ chế bảo lãnh thanh toán đối với chủ đầu tư, cơ chế nghiệm thu mặc nhiên, cơ chế xử lý hiệu quả hành vi chậm thanh toán trong hợp đồng xây dựng, hoàn thiện quy định về chứng cứ điện tử trong hoạt động xây dựng và nghiên cứu sửa đổi Khoản 5 Điều 9 Nghị định số 123/2020/NĐ-CP nhằm bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý thuế và bảo vệ dòng tiền của doanh nghiệp thi công. Kết quả nghiên cứu của đề án không chỉ góp phần làm rõ cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý của việc thực hiện nghĩa vụ thanh toán trong lĩnh vực thi công nội thất mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật, hạn chế tranh chấp và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên trong quan hệ hợp đồng xây dựng